انتقاد

شیوه صحیح انتقاد

 

انتقاد

روش صحیح انتقاد کردن

تا اینجا با موانع و فیلترهای انتقاد، آشنا شدیم. اگر باوجود تمام آنچه گفته شد درجایی انتقاد ضروری بود، باید به شیوه صحیح انجام شود.

برای انتقاد صحیح شش گام کلیدی وجود دارد که عبارت‌اند از:

  • کسب اجازه.
  • حسن جویی یا اشتباه شخصی.
  • بیان شخصی بودن نظر.
  • بیان به رفتار نه شخصیت.
  • تبدیل انتقاد به پیشنهاد.
  • وقت دادن و اختیار دادن.

حال به بررسی هرکدام از این گام‌ها می‌پردازیم:

کسب اجازه

اولین گام در انتقاد از دیگری، کسب اجازه از اوست. به دلایل زیر کسب اجازه می‌کنیم:

  • ادب خود را نشان دهیم.
  • مطمئن باشیم زمان مناسبی را انتخاب کرده‌ایم.
  • اجازه ندهیم فرد از زیر انتقاد ما فرار کند.
  • فضا را برای یک صحبت درست آماده کنیم.
  • پذیرش را بالا ببریم.

 

روش کسب اجازه این است که به شخص می‌گوییم که آیا ممکن است وقت خود را برای مطلبی به ما بدهد؟ جملاتی که برای کسب اجازه می‌توانیم استفاده کنیم عبارت‌اند از:

  • ببخشید می تونم خواهش کنم چنددقیقه‌ای وقت به من اختصاص دهید؟ قصد داشتم نکته‌ای را خدمت شما عرض کنم.
  • الآن زمان مناسبی هست که من نکته‌ای کوتاه رو خدمت شما بگم؟
  • عزیزم الآن حوصله داری یه دقیقه یه چیزی بهت بگم؟
  • فدات بشم کی سرت خلوت میشه من یه صحبت کوچولو باهات داشته باشم؟
  • سعید جون الآن وقتشو داری در مورد یه چیزی صحبت کنیم؟

 

این خلاقیت شماست که از چه عباراتی استفاده کنید تا حس خوبی در فرد به وجود آید.

مثلاً اگر با درخواست ما موافقت نشد چه؟

مثلاً اگر فرد به ما بگوید که نه الآن وقت ندارم یا حوصله ندارم، می‌توانیم با این سؤال بحث را پیش ببریم که:

  • خب من کی بیام؟
  • چه زمانی صلاح می‌دانید خدمت شما برسم؟

دقت کنید در کسب اجازه نباید هیچ صحبتی از انتقاد شود. مثلاً نگوییم:

  • کی وقت داری؟ من یه انتقاد بهت داشتم می خوام بگم.
  • الآن زمان مناسبی هست که من یک انتقادی رو مطرح کنم؟!

بنابراین کاملاً اشتباه است که در کسب اجازه از کلمه انتقاد استفاده شود. زیرا باعث می‌شود افراد نسبت به آن گارد داشته باشند.

 

حسن جویی یا اشتباه شخصی

شنیدن انتقاد سخت است. ما از هرکسی که انتقاد می‌کنیم حتماً به این معنی است که او را دوست داریم. قطعاً دوست نداریم او نارا حت شود.

همچنین به دلیل اینکه دوست داریم انتقاد ما به اصلاح ختم شود. باید کاری کنیم شخص موردانتقاد کمترین مقاومت را داشته باشد. بنابراین کافی است در ابتدای صحبت از او حسن جویی یا تعریفی داشته باشید. از یکی از خصلت‌ها و رفتارهای خوب او صحبت کنید.

شاید بگویید چرا باید حسن جویی کنم؟ دلیلش چیست؟

بسیار ساده است، اگر چیز بدی می‌بینیم و انتقاد می‌کنیم، واضح است با دیدن چیزهای خوب حسن جویی کنیم.

روش دیگری که برای شکستن گارد می‌توان انتخاب کرد، این است که از ضعف خود صحبتی به میان آوریم.

می‌توان در شروع نقد، مختصری از ایرادات و خطاهای گذشته خود را بیان کنید. این باعث می‌شود در فرد مقابل این احساس به وجود نیاید که شما با اثبات برتری خود سعی در ضعیف جلوه دادن او دارید. بدین‌وسیله زمینه پذیرش در فرد بالا می‌رود.

اما مواظب باشید که در این قسمت زیاده‌روی نکنید خودمان را تخریب یا تحقیر نکنید.

 

اعتراف به شخصی بودن نظر

گام سوم در انتقاد این است که اعلام کنیم نظر ما شخصی است و ممکن است درست نباشد. این کار باعث می‌شود که گارد کمتری گرفته شود و اگر انتقاد ما درست نبود، ضایع نشویم.

عباراتی مثل:

  • این نظر شخصی منه.
  • به نظرم اومد امانمی دونم درسته یا نه؟
  • من این‌طوری فکرمیکنم اما مطمئن نیستم.
  • احساسم بهم این‌طوری میگه و تردید دارم.

می‌توانند به این کار کمک کنند.

این‌که به شخصی بگوییم که تو بی‌ملاحظه هستی احتمال موفقیت کمی دارد. اما اگر به کسی بگویید: من این‌طوری فکر می‌کنم اما مطمئن نیستم که درست فکر می‌کنم یا نه، که تو به‌اندازه کافی به من توجه نداری، به‌احتمال‌زیاد با مقاومت خاصی روبرو نمی‌شود.

بیان به رفتار، نه شخصیت

گام دیگر انتقاد این است که باید به‌گونه‌ای مطرح شود که انتقاد به رفتار او باشد نه شخصیت فرد.

مثلاً به‌جای اینکه بگویید تو انسان بی‌ادبی هستی، بگویید به نظرم رفتار تو در جمع بامن مؤدبانه نیست.

یا به‌جای اینکه بگویید شما همیشه به فکر خودتان هستید، بگویید که احساس می‌کنم در تقسیم پاداش‌ها، تلاش من کمتر دیده می‌شود.

اگر انتقاد به شخصیت فرد باشد، کسی نمی‌تواند شخصیت خود را عوض کند.

اما اگر انتقاد به رفتار باشد، تغییر رفتار به‌آسانی اتفاق می‌افتد.

انتخاب واژگان مناسب در انتقاد

کلمات قدرت بی‌پایانی دارند. اگر در انتخاب و استخدام آن‌ها دقت کافی نداشته باشیم، بدون تردید انتقاد ما به‌جای تغییر باعث تخریب رابطه خواهد شد. بنابراین کدورت‌ها و مقاومت‌های زیادی را به همراه خواهد داشت.

کلماتی که برای انتقاد استفاده می‌کنیم که عموماً صفت‌های بد را نشان می‌دهند، ٍ باید دارای ویژگی‌های زیر باشند:

  1. بسیار مشخص و دقیق باشند (مسئولیت کلی و غیردقیق است)
  2. دردآور نباشند. (ولخرج بسیار دردناک است)
  3. دکمه‌ها جوش شخص را فشار ندهد. (ما از همه بهتر می‌دانیم که نزدیکانمان از چه کلماتی متنفر هستند)

چند نمونه از کلمات مناسب و نامناسب را بررسی می‌کنیم:

واژه نامناسب جایگزین مناسب
ولخرجی نیاز به مدیریت مالی بهتری داریم
بی‌مسئولیتی توجه بیشتری به خواسته‌ام داشته باش
غر می‌زنی خیلی میتونی مثبت‌تر باشی
شلخته‌ای می تونی منظم‌تر باشی
بی‌فکری قبل از تصمیم‌ها اطلاعات بیشتری کسب کن
سرخودی با من زیاد مشورت نمی‌کنی

چندم شخص صحبت می‌کنید!

بعد از انتخاب واژگان مناسب، نحوه جمله‌بندی ما نیز اهمیت دارد. به این جمله توجه کنید:

تو مدیریت مالی نداری.

به‌صورت دوم‌شخص و مخاطب گفته‌شده است. اگر بخواهیم بسیار ملایم این کار را انجام دهیم، می‌توانیم به‌صورت جمع آن را مطرح کنیم:

تو زندگی‌مان باید به مدیریت مالی بیشتر دقت کنیم.

تبدیل انتقاد به پیشنهاد

نکته دیگری که وجود دارد این است که انتقادمان را به‌صورت پیشنهاد مطرح کنیم. بدون شک اثربخشی بیشتری خواهیم داشت.

مثلاً به‌جای گفتن: تو به من بی‌توجهی، می‌توانیم بگوییم که می‌توانستی بیشتر به من توجه کنی.

هرچقدر در تبدیل انتقاد به پیشنهاد حرفه‌ای‌تر باشیم، احتمال موفقیت ما در اصلاح و تغییر بیشتر خواهد بود.

وقت دادن و اختیار دادن

آخرین گام در انتقاد این است که فرد را تحت‌فشار قرار ندهیم. به او اختیار عمل و فرصت بدهیم.

عباراتی مثل‌اینکه:

  • حالا این نظر من بود و شاید درست نباشه. شما هم در موردش یکم فکر کن هر جور دیدی درسته اقدام کن.
  • من چون دوستت دارم، این نکته رو گفتم شاید بتونه باعث پیشرفت بیشترت بشه. البته شما تسلطت بیشتره و قطعاً بهتر تصمیم می‌گیری.
  • عزیزم به نظرم اومد این نکته رو بگم خیلی بهتره. شاید زندگی خوشکلمون رو قشنگ‌تر هم بکنه. ولی شاید دارم احساساتی نظرم رو میگم و شاید لازمه بیشتر در موردش فکر کنیم.

و…

به ما کمک می‌کنند که فرد کمتر تحت فشار قرار بگیرد. به‌جای اینکه فکر کند جواب ما را بدهد، به عملکرد خود و راهکار این موضوع فکر می‌کند.

لحن صحیح در انتقاد

اگر از کلمات عالی و جمله‌بندی درست استفاده کنیم اما لحن درستی نداشته باشیم بدون شک نمی‌توانیم انتقاد درستی انجام دهیم. به همین دلیل لازم است چند نکته در مورد لحن نیز بدانیم.

لحن ما حین انتقاد باید:

  1. با صدای پایین باشد.
  2. جدی باشد.
  3. مهربانانه باشد.
  4. ملایم باشد.

برگرفته از کتاب ” تیغ ” نوشته محمدپیام بهرام پور و                                                                                                                                          امین القاسی زاده

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *