ادراک

ادراک

 

 

 

 

ادراک چیست؟                                                  

این کلمه را زیاد استفاده می‌کنیم اما تابه‌حال به معنای واقعی آن فکر کرده‌اید؟

اینکه مدام می‌گویید دوستم، همسرم، فرزندم مرا درک نمی‌کند یعنی چه؟

چرا او شمارا درک نمی‌کند؟

این همان چیزی است که باعث اختلافات زیادی در جوامع شده است .

یعنی عدم آگاهی کافی نسبت به درک متقابل.

بنابراین در این فصل در مورد این موضوع بیشتر با شما صحبت می‌کنم ،که در رابطه والد و فرزند، زن و شوهر به‌عنوان ارکان اساسی و اصلی جامعه نقش کلیدی را ایفا می‌کنند.

آگاهی از این موضوع کمک فراوانی به بهبود کلیه روابط شما خواهد کرد.

ادراک

 

 

ادراک یعنی برداشت ما از یک واقعیت بیرونی.

به عکس بالادقت کنید، اکثریت بحث‌وجدل‌هایی که ما شاهد آن هستیم و یا خالق آن ،به‌سادگی همین تصویر رخ می‌دهد .

هرکدام موضوع را از زاویه دید خودمان بررسی می‌کنیم .

سعی در اثبات درستی عقیده و نظر خودمان داریم. بدون اینکه به این مسئله توجه کنیم که هرکس در جایگاه خود درست می‌گوید.

اگر زاویه نگاه و جایگاهشان را تغییر دهند نظرشان تغییر خواهد کرد.

بنابراین باید گفت اتفاقات و رویدادهای بیرونی ادراک متفاوتی برای افراد مختلف دارد .

داستان از هر جنبه متفاوت است، زیرا زاویه نگاه ما به موضوع متفاوت است.

به‌عنوان‌مثال دربازی‌های فوتبال جام جهانی 2018 روسیه عده‌ای بر این باور بودند که تیم ایران کم‌کاری کرده و شدیداً آن را موردنقد قرار دادند.

در نقطه مقابل عده دیگری عقیده داشتند که بازی‌های خوبی به نمایش گذاشتند . حذف ایران را باخت باافتخار و آبرومندانه می‌دانستند.

درهرحال زاویه نگاه افراد به این مسئله متفاوت بود و همین موجب چنین ادراکات متفاوتی شده بود.

 

ادراک در چه قسمتی از مغز قرار دارد؟

درزمانی که می‌خواهیم یک رویداد را درک کنیم ابتدا از طریق حواس پنج‌گانه (بویاییِ، شنوایی، لامسه، بینایی، چشایی) رویداد وارد مغز می‌شود.

به قسمت فیلترهای مغزی وارد می‌شود ،که وظیفه‌اش این است که به ما می‌گوید این رویداد به من ربط دارد یا نه؟

ارزش دارد یا نه؟

زمانی که از این مرحله عبور کرد، ما آن را با خواسته‌ها و آرزوهای خودمان که نشاءت گرفته از باورها و اعتقادات ماست موردسنجش قرار می‌دهیم .

بر اساس نتیجه سنجش ما که درست و غلط، خوب و بد را تعیین می‌کند واکنشی را به‌صورت رفتار یا احساس بروز می‌دهیم.

بنابراین ما بر اساس فیلترهای ذهنی و دنیای مطلوب خود موضوع را درک می‌کنیم.

برای درک بهتر موضوع، تصویر زیررا ببینید.

بنابراین تعریف می‌توان گفت:

بسیاری از اتفاقات در دنیای بیرونی رخ نمی‌دهد فقط در ذهن ماست و به عبارتی ما واقعیت را نمی‌بینیم! واقعیت خودمان رامی بینیم!

مثال: فرزند شما تلویزیون زیاد نگاه می‌کند و در فیلترهای ذهنی کودک، تلویزیون برایش یک وسیله باحال و سرگرم‌کننده است.

دنیای مطلوبش هم لذت بردن و شادی است که تلویزیون برایش به همراه دارد.

حال، والدین این کودک هیچ ادراکی نسبت به تلویزیون ندارند .درفیلترهای ذهنی‌شان این وسیله بی‌فایده و پوچ است .

در دنیای مطلوب آن‌ها دیدن تلویزیون وقت تلف کردن است.  این موجب می‌شود که والدین سعی در منع کردن و حتی تنبیه کردن کودک با از برق کشیدن تلویزیون نمایند .

بنابراین  شما به‌عنوان والدین در دنیای مطلوب کودک کسی  می شوید که لذت را از او گرفته‌اید.

نحوه ادراک کردن

نحوه ادراک ما به‌گونه‌ای است که بر اساس تجارب قبلی برایمان مفید بوده است و یا مغز ما فکر می‌کند که مفید بوده است!

دلایلی که باعث اختلاف ادراک می‌شود عبارت‌اند از:

 

  • اطلاعات: داشتن اطلاعات متفاوت، ناقص و ناکافی (مرحله دریافت اطلاعات از طریق حواس پنج‌گانه)

 

  • ارزش‌گذاری: تفاوت در ارزش‌های فردی که با توجه به شرایط فرهنگی، خانوادگی، اجتماعی و… متفاوت است.

برای فردی پول یا زمان ارزش است اما برای دیگری پول و زمان ارزش چندانی ندارد بنابراین این دو فرد دیدگاه کاملاً متفاوتی دارند (مرحله فیلترهای ذهنی)

 

  • خواسته‌های ما: آنچه که خواسته ماست و در دنیای ما مطلوب و ایده آل محسوب می‌شود.

 

  • ممکن شما فردی باشید که پول برایتان ارزش چندانی ندارد اما برای انجام کار مهم و سرنوشت سازی نیاز مبرم به پول دارید و در این شرایط پول برایتان اهمیت زیادی پیدا می‌کند. (دنیای مطلوب)

 

 

کاربرد ادراک

ادراک ازجمله مباحثی است که در زندگی روزمره کاربردهای زیادی برایمان دارد ازجمله:

  • درک بهتر دیگران به‌خصوص افراد خانواده مثل پدر، مادر، فرزند، همسر
  • جلوگیری از تعارضات بیهوده
  • جلوگیری از زود قضاوت کردن و پیش‌داوری، شاید ادراکمان کامل نباشد.
  • نیازهای فرزندمان را بهتر درک کنیم
  • توان دیدن دنیا از دید دیگران (بزرگ‌ترین کاربرد ادراک)

 

خطاهای ادراکی

عواملی هستند که موجب ایجاد خطا در ادراک ما می‌شوند . باید مراقب این خطاها باشیم زیرا اطلاعات را دست‌کاری می‌کنند،که در حوزه فیلترهای ذهنی قرار دارند و شامل:

  • فیلتر 1: اثر هاله‌ای
  • فیلتر 2: دانش فعلی شما
  • فیلتر 3: تعمیم

 

اثرهاله ای

تاکنون برایتان پیش آمده فردی را برای بار اول ببینید و در موردش بر اساس ظاهرش نظر دهید؟

اثر هاله‌ای به معنای اثری است که ظاهر آدم‌ها و یا هر چیز دیگر بر روی ما دارد .

در نگاه اول بر اساس ظاهر هر چیز یک سری صفات را به آن شخص یا شی‌ء نسبت می‌دهیم.  این اثر در نگاه اول بسیار مهم است چون منشأ قضاوت‌های بعدی درباره شما خواهد شد.

مثلاً با دیدن یک مرد یا زن با ظاهر آراسته صفاتی چون خوش‌تیپ بودن، خوش‌اخلاق بودن، خوش‌صدا بودن، آدم‌حسابی بودن را نسبت دهیم (اثر هاله‌ای مثبت)

و یا برعکس آن با دیدن فردی با ظاهری شلخته صفاتی چون فقیر بودن، بداخلاق بودن، بی‌فرهنگ بودن، بی‌سواد بودن، بی‌خاصیت بودن را نسبت دهیم (اثر هاله‌ای منفی)

اما از کجا این چیزها را می‌دانیم؟ هیچ تضمینی وجود ندارد که این‌ها درست باشد زیرا فقط چیزهایی است که در ذهن ما می‌گذرد.

اثر هاله‌ای در کشور ما اثر بسیار قوی و پررنگی دارد.

 

 دانش فعلی

تاکنون برایتان پیش‌آمده از رفتار فردی عصبانی شوید و حرص بخورید؟

پس لطفاً خودتان را اذیت نکنید و حرص نخورید.

زیرا رفتاری که از هر فرد سرمی زند بستگی به میزان آگاهی فرد از خودش یعنی خودآگاهی‌اش دارد.

  هرکس بهترین رفتار خودش را که بلد است به نمایش می‌گذارد.

در حقیقت هرکس تلاش می‌کند در هر موقعیت بهترین خودش را انجام دهد.

ما به رفتار خودمان هشیار نیستیم و توجه نمی‌کنیم رفتار ما چه تأثیری بر دیگران دارد.  فقط به خواسته خودمان توجه داریم. (خودآگاهی)

با دانستن این مورد دیگر نباید بگوییم: خود خواهه، نفهمه، بی‌شعور، بی توجهه بلکه می‌گوییم بهترینش را انجام داد و اگر توانستیم، فرد را محترمانه آگاه می‌کنیم اگرنه، آن‌قدر خوب زندگی می‌کنیم تا ادراک او تغییر کند. چون ما نمی‌توانیم دیگران را تغییر دهیم اما خودمان را می‌توانیم.

لطفاً از صحبت غیرمستقیم به‌قول‌معروف «به در میگم، دیواربشنوه» بپرهیزید و بالغانه با افراد رفتار کنید تا بالغانه پاسخ بگیرید و اگر هم پاسخ خوبی نگرفتید بازهم فراموش نکنید که آن فرد آگاه نیست و در حال حاضر بهترین چیزی را که آموخته است اجرا کرده است.

                                                                    آدم‌ها بد نیستند، بلد نیستند.

تعمیم

شباهت زیادی به اثر هاله‌ای دارد .

مثلاً فرد یک اتفاق بد و یا مشکل را می‌بیند و آن را به‌کل شرایط جامعه، خانواده و … نسبت می‌دهد.

حتماً شما هم این قبیل جملات را زیاد شنیده‌اید:

  • این روزها همه دزد شدن
  • آدم به برادر خودش هم اعتماد ندا ره
  • تو همیشه دیر میایی
  • تو هیچ‌وقت تکلیفت را انجام نمی‌دهی

به عبارتی پیدا کردن نقاط منفی در اتفاقات و تعمیم وبسط دادن آن به‌کل جامعه و یا اینکه رفتاری را برای همیشه به فردی نسبت دهیم.

مثلاً در برهه‌ای از زمان فردی که وقت‌شناس است کمی با تأخیر سر قرارمی آید و ما با همان تعداد دفعات آن را به‌کل شخصیت وی نسبت می‌دهیم و قضاوتش می‌کنیم.

خوب شاید بپرسید چگونه می‌توانیم به مهارت درک کردن دیگران دست‌یابیم؟ کافی است که تمرین کنید تا توان دیدن دنیا از زاویه نگاه دیگران را تجربه کنید.

 

تمرین ادراک

  • مشاهده بدون تفسیر

یعنی فقط رویداد را مشاهده کنیم بدون اینکه صفتی را به آن نسبت دهیم و منظورمان هم صفات خوب و هم صفات بد است یعنی هیچ‌کدام را نسبت نمی‌دهیم.

به این تصویر نگاه کنید، چگونه می‌توانید فقط مشاهده کنید و تفسیر نکنید؟

برای درک بهتر در مورد این عکس هردو شیوه را بررسی می‌کنیم.

ادراک

  • مشاهده با تفسیر و قضاوت: بخواهید به شیوه قبل در مورد این عکس صحبت کنید ممکن است موارد زیر را به ذهن شما بیاورد

دختربچه‌ای دوست‌داشتنی، منظم و مسئولیت‌پذیر و احتمالادر خانواده ثروتمندی زندگی می‌کند و همیشه آرام و مؤدب است.

  • مشاهده بدون تفسیر: این مدل مشاهده آسان نیست اما سعی کنید آن را انجام دهید مثلاً در این تصویر اگر بخواهیم بدون تفسیر بگوییم:

دختربچه‌ای که در میان تعدادی وسیله نشسته است.

مشاهده شامل موارد زیر نیست:

  • مقدار مبهم: همیشه، همه‌وقتم، خیلی وقت‌ها
  • قضاوت شخصی: به من بی‌احترامی کرد.
  • ارائه صفات: او پسر خوبی است.

 

 

 

2)پرسش در مورد ادراک دیگران

نظر دیگران را در مورد موضوعات مختلف بپرسیم و از نظرات آن‌ها استقبال کنیم و به‌قصد یادگیری و تمرین باید نظرات مخالف را نیز مد توجه قرار دهیم.

بخشی از کتاب «مهم ترین سال های زندگی»

نویسنده : زهرا راه پیما

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *